Halloween wordt ieder jaar op 31 oktober gevierd. Inmiddels horen pompoenen, verkleedpartijen, snoep en griezelige quotes en versieringen helemaal bij deze dag. Maar waarom vieren we Halloween eigenlijk? Het feest zoals we dat nu kennen is een mix van eeuwenoude Keltische tradities, christelijke feestdagen en gebruiken die vooral in de Verenigde Staten populair werden. Kort gezegd vieren we Halloween omdat oude tradities rond Samhain zich door de eeuwen heen vermengden met christelijke gebruiken en later vooral in Amerika uitgroeiden tot het feest van verkleden, griezelen en trick or treat.
De oorsprong van Halloween
De oorsprong van Halloween wordt vaak in verband gebracht met Samhain, een oud Keltisch feest dat meer dan tweeduizend jaar geleden werd gevierd in gebieden die nu onder andere Ierland en Groot-Brittannië vormen. Samhain markeerde het einde van de oogsttijd en het begin van de donkere winterperiode. Volgens oude overtuigingen was rond deze overgang de grens tussen de wereld van de levenden en die van de doden dunner. Verhalen over geesten, vuur en het verjagen van kwade krachten raakten daardoor verbonden met deze periode van het jaar. Dat betekent overigens niet dat het huidige Halloween rechtstreeks hetzelfde feest is als Samhain. Door de eeuwen heen zijn verschillende tradities en gebruiken met elkaar vermengd.
De betekenis van het woord Halloween
Het woord Halloween komt van All Hallows’ Eve: de avond vóór Allerheiligen. Allerheiligen wordt op 1 november gevierd. Binnen het christendom worden op deze dag heiligen herdacht. De avond ervoor werd All Hallows’ Eve genoemd. Die naam werd in de loop van de tijd verkort tot Halloween. Daarmee komen in Halloween verschillende invloeden samen: oude seizoensgebonden gebruiken en latere christelijke tradities.
Halloween op 31 oktober
Halloween wordt op 31 oktober gevierd omdat dit de avond vóór Allerheiligen op 1 november is. Ook Samhain werd rond deze periode gevierd. Voor de Kelten betekende deze tijd van het jaar de overgang van zomer naar winter. Daardoor raakten 31 oktober, duisternis, geesten en het herdenken van overledenen steeds sterker met elkaar verbonden. Halloween valt ieder jaar op dezelfde datum, maar de dag van de week verandert dus wel.
Van Ierland en Schotland naar Amerika
Halloween werd vooral groot in de Verenigde Staten nadat veel Ierse en Schotse immigranten in de negentiende eeuw hun tradities meenamen naar Noord-Amerika. Daar veranderde het feest geleidelijk. Lokale gebruiken werden gecombineerd met Europese tradities en Halloween werd steeds meer een feest voor kinderen en families. Verkleden, langs de deuren gaan en feestjes organiseren werden steeds populairder. In de twintigste eeuw groeide Halloween uit tot het feest zoals we het tegenwoordig uit films en series kennen.
Verkleed gaan met Halloween
Ook het verkleden heeft waarschijnlijk verschillende historische wortels. Tijdens oude feesten rond het begin van de winter droegen mensen soms vermommingen of maskers. Later ontstonden in Europa gebruiken waarbij mensen verkleed langs huizen trokken en in ruil voor eten, geld of lekkernijen liedjes zongen of gebeden uitspraken. Tegenwoordig draait verkleden vooral om plezier. Heksen, spoken en vampiers blijven populair, maar een Halloweenkostuum hoeft allang niet meer eng te zijn. Ook filmfiguren, superhelden en grappige kostuums zie je volop.
Pompoenen als symbool van Halloween
Een uitgeholde pompoen met een gezicht wordt een jack-o’-lantern genoemd. Die traditie komt oorspronkelijk uit Ierland en Groot-Brittannië. Daar werden vroeger onder andere rapen en andere knolgewassen uitgehold en voorzien van een lichtje. Toen Ierse immigranten naar Amerika verhuisden, ontdekten ze dat pompoenen veel groter en gemakkelijker uit te hollen waren. Zo werd de oranje pompoen uiteindelijk een van de bekendste symbolen van Halloween.
Trick or treat: van oude traditie naar snoep aan de deur
Tijdens Halloween gaan kinderen in onder andere de Verenigde Staten, Canada en steeds vaker ook in andere landen verkleed langs de deuren. Ze roepen dan: Trick or treat! Vrij vertaald betekent het zoiets als: een snoepje of we halen een grap met je uit. Het moderne trick-or-treat ontstond uit verschillende oudere Europese tradities waarbij mensen langs huizen gingen voor eten of kleine geschenken. In Amerika ontwikkelde dit zich uiteindelijk tot de gewoonte waarbij kinderen snoep krijgen.
Spoken, skeletten en heksen
Veel bekende Halloweensymbolen hebben te maken met dood, duisternis en bovennatuurlijke verhalen. Dat sluit aan bij oude ideeën over het einde van de zomer en de overgang naar de donkere wintermaanden. Later kwamen daar volksverhalen over heksen, spoken, vampiers en andere griezelfiguren bij. Door boeken, films en televisie zijn die symbolen uiteindelijk onlosmakelijk met Halloween verbonden geraakt.
Halloween in Nederland
Halloween heeft in Nederland geen eeuwenoude traditie zoals bijvoorbeeld Sint-Maarten, maar het feest is de afgelopen jaren wel steeds populairder geworden. Basisscholen, buurten, pretparken en winkelcentra organiseren Halloweenactiviteiten en ook thuis wordt steeds vaker versierd. Vooral het uithollen van pompoenen, verkleden, Halloweenfeestjes en langs de deuren gaan zijn populair. Niet overal wordt trick-or-treat georganiseerd. Vaak spreken buurten daarom vooraf af welke huizen meedoen.
Halloween en Sint-Maarten
Halloween en Sint-Maarten worden in Nederland soms met elkaar vergeleken, omdat kinderen bij beide feesten langs de deuren gaan en snoep krijgen. Toch hebben de twee feesten een heel andere oorsprong. Halloween wordt gevierd op 31 oktober en heeft wortels in verschillende oude en christelijke tradities. Sint-Maarten wordt op 11 november gevierd en draait om het verhaal van Sint-Maarten van Tours, die volgens de overlevering zijn mantel deelde met een arme man. Bij Sint-Maarten lopen kinderen traditioneel met lampionnen en zingen ze liedjes. Bij Halloween ligt de nadruk juist op verkleden, griezelen en Halloweenversiering.
Halloween zoals we het nu vieren
Halloween is tegenwoordig vooral een gezellig herfstfeest geworden. Kinderen verkleden zich, huizen worden versierd met pompoenen en spinnenwebben en er worden Halloweenfeestjes georganiseerd. Ook Halloweenfilms, snoep, traktaties en griezelige hapjes zoals bijvoorbeeld heksenvingers horen er inmiddels helemaal bij. De eeuwenoude oorsprong is nog steeds terug te zien in de symbolen van het feest, maar de manier waarop we Halloween tegenwoordig vieren draait vooral om plezier, sfeer en een beetje griezelen.
Heeft Halloween iets met de doden te maken?
Ja, de oorsprong van Halloween heeft zeker een link met de dood en het herdenken van overledenen. Rond Samhain, het oude Keltische feest dat vaak als een van de voorlopers van Halloween wordt gezien, geloofde men dat de grens tussen de wereld van de levenden en die van de doden tijdelijk dunner werd. Ook de christelijke feestdagen Allerheiligen en Allerzielen, die vlak na Halloween worden gevierd, staan in het teken van heiligen en overledenen. Daardoor raakten thema’s als geesten, dood en het hiernamaals steeds sterker verbonden met deze periode van het jaar.
Tegenwoordig speelt die oorspronkelijke betekenis voor de meeste mensen nauwelijks nog een rol. Halloween is vooral een feest waarbij verkleden, pompoenen uithollen, snoep uitdelen en griezelige decoratie centraal staan. De verwijzingen naar de dood zijn nog wel zichtbaar in skeletten, spoken, grafstenen en andere Halloweensymbolen, maar meestal vooral als onderdeel van de sfeer en het griezeleffect.
Van eeuwenoude traditie tot modern herfstfeest
Halloween zoals we het nu vieren is dus niet op één moment ontstaan. Oude Keltische gebruiken, christelijke feestdagen en later Amerikaanse tradities hebben allemaal bijgedragen aan het feest van 31 oktober. Wat ooit draaide om het einde van de oogsttijd, het begin van de winter en verhalen over geesten, is tegenwoordig vooral een reden om pompoenen uit te hollen, jezelf te verkleden, iets lekkers te maken en samen een beetje te griezelen.
